Mersin’in Mezitli ilçesinde, villa inşaatına yönelik 2,5 dönümlük alanda gerçekleştirilen kazı çalışmaları sırasında 8 adet Roma mezarı keşfedildi. 2002 yılında belediye tarafından yol açma çalışmaları esnasında tarihi kalıntıların ortaya çıkması üzerine Mersin Müze Müdürlüğü’ne bilgi verildi. Bunun ardından bölgeye gelen uzman ekipler, kazı faaliyetlerine başladı.
Kazı çalışmaları sonucunda Roma dönemine ait lahitler tespit edildi. İddialara göre, kazı alanına bitişik olan 3’üncü Derece Arkeolojik Sit Alanı statüsündeki bu alan, 2013 yılında bir iş insanı tarafından satın alındı. İş insanı, 2020 yılında burada 4 villa inşa etmek için belediyeye ruhsat başvurusu yaptı. Belediyenin başvuruyu değerlendirmesi üzerine Mersin Müze Müdürlüğü’nden görüş talep edildi. Müze Müdürlüğü, söz konusu alanda 13 farklı sondaj çalışması gerçekleştirdi. Bu kazılarda, etütlük olarak değerlendirilen 3 adet bronz sikke ve 1 ile 9 numaralı sondaj çukurlarında taşınır kültür varlığı bulundu. Diğer sondaj çalışmalarında ise herhangi bir kültürel kalıntıya rastlanmadı.
Yeni bulunan bulgular doğrultusunda, Müze Müdürü S.C.B. ve müze araştırmacısı M.D. tarafından hazırlanan raporda, inşaat sürecinde bir kültürel varlık kalıntısına rastlanması durumunda bildirildiği takdirde inşaatın devamında bir sakınca olmadığı belirtildi. Ancak, Mersin Müze Müdürü S.C.B.’nin izinde olduğu dönemde onun yerine vekalet eden müdür, yol açma çalışmaları sırasında ortaya çıkan lahitlerde eksiklikler tespit etti ve gerekli işlemleri başlattı. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından gönderilen bir muhakkik, lahitlerin bulunması için karar alınca 2022 yılında bölgedeki kurtarma kazıları genişletildi.
2022 ve 2023 yıllarında devam eden kazılarda yeni lahitler ile Geç Antik Çağ’a ait bir su kanalı bulundu. İş insanı tarafından satın alınan ve inşaat izni verilen alana yönelen su kanalının ardından uzman ekipler, kazının bu alanda sürdürülmesi gerektiği yönünde görüş bildirdi. Daha önce yapılan 13 sondaj çalışmasında “taşınır veya taşınmaz herhangi bir kültür varlığına rastlanmadı” raporu verilen alanda yeniden çalışmalar başlatıldı. 2024 yılı kurtarma kazılarında 8 Roma mezarı, çok sayıda envanterlik eser, Roma su kanalı ve bazı mimari yapı kalıntıları gün yüzüne çıktı. Elde edilen verilerle hazırlanan rapor, Adana Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu’na sunuldu. Kurul, 12 Aralık 2025 tarihinde, 2021 yılında verilen inşaat izninin süreci tamamlanana kadar izinsiz inşaat yapılmaması gerektiğine karar verdi.
Adana Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu, 25 Şubat 2026 tarihinde, daha önce inşaat izni verilen alanın 1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescillenmesine karar verdi. Böylece Soli Pompeipolis Antik Kenti içinde yer alan ve Roma Nekropolü olarak değerlendirilen yaklaşık 20 dönümlük arazi, 1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak koruma altına alındı.
